Zabytki o najwyższym znaczeniu dla gminy

Do zabytków o najwyższym znaczeniu dla gminy Garbatka Letnisko zaliczono:

1. Mauzoleum Legionistów w Żytkowicach.

Pomnik Mauzoleum Legionistów poległych w bitwie pod Anielinem i Laskami w dniach 22-
26 października 1914 roku, w której brały udział Legiony Polskie sformowane przez Józefa
Piłsudskiego wchodzące w skład 46 austriackiej dywizji obrony krajowej, walczące
przeciwko wojskom rosyjskim został utworzony w 1933 r. Obiekt umiejscowiony jest przy
torach PKP w Żytkowicach. Głównym organizatorem budowy pomnika był dyrektor
Wytwórni Prochu w Pionkach, były legionista inż. Jan Prot. Pomnik wykonano z granitu
wołyńskiego według projektu architekta Klonowskiego. Stan zachowania obiektu jest bardzo
dobry, należy jednak podjąć prace w kierunku zabezpieczenia rdzewiejących tablic na cokole.
Ze względu na odludność miejsca trzeba prowadzić stały monitoring obiektu w celu ochrony
przed aktami wandalizmu i kradzieżą.

2. Willa Nadleśnictwa w Garbatce Letnisko.

Wybudowana została w 1926 roku jako siedziba nadleśniczego. Jest to jedna z
najokazalszych, drewnianych willi Garbatki. W swojej zasadniczej części, jest dużym,
piętrowym budynkiem na planie krzyża. Nietuzinkowa architektura, usytuowanie na zboczu
wzniesienia oraz otoczenie licznych drzew, czyni z willi wdzięczny obiekt do fotografowania.
Szczególnie godne uwagi są finezyjnie wykonane, okienne detale architektoniczne a także
bogato zdobione kominy. Do końca 1972 roku, budynek był siedzibą Nadleśnictwa Zwoleń.

3. Willa słoneczna w Garbatce Letnisko.

Wybudowana została krótko po I wojnie światowej przez Augusta Rutke. Obecnie jest to
drewniany budynek na planie litery L, z krótszym ramieniem piętrowym. Przed wojną, willę
zdobił obszerny, drewniany ganek, podtrzymujący obwiedziony balustradą taras górnej
kondygnacji. W tym okresie, w willi znajdował się pensjonat i kawiarnia. Z powodu
rosnących na posesji drzew jest ona dobrze widoczna jedynie zimą, co zdecydowania utrudnia
ocenę stanu budynku.

4. Willa Róż w Garbatce Letnisko.

Willa wybudowana została w 1926 roku przez Michała Bartmańskiego. Jest to imponująco
prezentujący się budynek usytuowany na wzniesieniu. Willa składa się z dwóch
równoległych, piętrowych części oraz jednej poprzecznej, parterowej, łączącej dwie pozostałe
w jeden budynek. Do obu krótszych boków budynku przystawione są niewielkie, efektownie
wykonane, drewniane ganki. Przed wojną w "Willi Róż" znajdował się pensjonat, zamieniony
podczas okupacji na kasyno dla oficerów niemieckich. Po wojnie budynek pełnił rolę Domu
Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstanek, a od 1997 roku mieszkają tu Siostry Służki N.M.P.
Niepokalanej. Niestety w wyniku ostatnich prac remontowych willa została „ozdobiona” czy
też „ocieplona” panelami plastikowymi, przez co zatraciła swój pierwotny wygląd.

5. Willa "Zofjówka".

Wybudowana w 1932 roku willa rodziny Sagatowskich, jest jedną z najlepiej zachowanych w
Garbatce. Willa posiada interesujący, łamany dach oraz fasadę ozdobioną drewnianą,
przeszkloną werandą, podtrzymującą odkryty taras. Taras obwiedziony był do niedawna
piękną drewnianą, balustradą. "Zofjówka" swoją formą nawiązuje nieco do budownictwa
góralskiego.

6.Willa „Marysia”.

Zbudowana w 1928 roku przez Michała Ochwanowskiego, jest jedyną murowaną willą w
Garbatce. Jest to wzniesiony w stylu dworkowym, parterowy budynek na planie prostokąta.
Elewację frontową ozdabia mały dwukolumnowy portyk podtrzymujący taras, obwiedziony
balustradą z wazonami w narożnikach. Kolumny portyku wykonane zostały w stylu
doryckim. Ponad tarasem, znajduje się półkoliście zwieńczony i ograniczony po bokach
pilastrami- ryzalit. W jego górnej części umieszczony jest motyw słońca z promieniami. Do
obu krótszych boków budynku, przystawione są niewielkie, misternie wykonane, drewniane
ganki. Przed wojną w willi "Marysia" zatrudniony był m. in. ogrodnik dbający o znajdujący
się przed budynkiem ogród pełen klombów, alei róż, irysów, dalii i innych odmian kwiatów
sprowadzanych tu specjalnie z Poznania. W czasie okupacji, znajdował się tu szpital dla
żołnierzy niemieckich. Obecnie willa stanowi własność prywatną.

7. Plebania przy Kościele parafialnym w Garbatce Letnisko.

Plebania wzniesiona została z inicjatywy pierwszego proboszcza parafii Garbatka- ks.
Wincentego Wojtaśkiewicza w 1938 r. Jest to murowana, parterowa budowla na planie
prostokąta. Fasadę plebani zdobi ryzalit zwieńczony neobarokowym szczytem. Stan
zachowania obiektu staraniem księdza proboszcza jest bardzo dobry.

8. Dworzec PKP w Garbatce Letnisko.

Dworzec PKP jest murowaną budowla piętrową na planie prostokąta wzniesioną w 1919 r.
Do 8 września 1939, kiedy to dworzec został zbombardowany przez niemieckie lotnictwo,
posiadał drugie piętro w postaci nadbudówki zajmującej prawą stronę budynku. Elewację
frontową dworca ozdabia nieznacznie wysunięty, zadaszony ryzalit, ograniczony po bokach
pseudo-pilastrami. Podobne ryzality wkomponowane są także w elewację tylną i jedną z
elewacji bocznych. Pseudo-pilastry natomiast, znajdują się również na narożnikach budynku.
Parter od piętra oddziela prosty gzyms. Okna i blendy górnej kondygnacji rozmieszczone są
niesymetrycznie. Ich prostokątne i półkoliste zwieńczenia obwiedzione są dookolnym,
łamanym fryzem. W narożniku piętra tylnej elewacji, znajduje się obwiedziony murowaną
balustradą, zadaszony taras. Budynek wymaga gruntownej renowacji elewacji.

9. Studnia o obudowie drewnianej wykonanej w stylu "zakopiańskim" w Garbatce
Letnisko

Studnia wybudowana została ok. 1912 r. i stanowi od powstania własność Nadleśnictwa
Kozienice. Unikatowa na skalę powiatu obudowa studni od początku stanowi niezwykle
cenny i niepowtarzalny budynek o konstrukcji drewnianej wykonany w stylu "zakopiańskim",
kryty gontem. Niestety z powodu tragicznego stanu zachowania obiekt grozi zawaleniem w
przeciągu kilkunastu miesięcy. Wymagane natychmiastowe prace renowacyjne. Obiekt
obecnie jest w trakcie zmiany właściciela na Zespół Szkół Ponad-gimnazjalnych w Garbatce
Letnisko.

10. Cmentarz choleryczny w Bąkowcu.

Nekropolia została utworzona w 1874 r. z powodu epidemii cholery, jaka nawiedziła
mieszkańców parafii Sieciechów w 1873 r. Jedyny ślad po cmentarzu stanowi kapliczka
murowana zwieńczona krzyżem metalowym. Na cokole umieszczony jest napis „Włościanie z
wiosek Wola Klasztorna i Zalesie własnym kosztem wystawili tę figurę w dniu (nieczytelne)
czer 1874 na cmentarzu cholerycznym na podziękowanie Bogu miłosiernemu za oddalenie
cholery jaka w 1873 r. grasowała w parafii Sieciechów”. Pod cokołem znajduje się figura
przedstawiająca czaszkę ze skrzyżowanymi piszczelami. Całość umieszczona jest na
podstawie betonowej w kształcie kwadratu. Wysokość kapliczki wynosi 192cm a krzyża
metalowego 80cm. Kapliczka musi przejść renowację.

Zobacz również: Gminny Program Opieki Nad Zabytkami